Bismillahir Rohmanir Rohim.

1. Avvalo ro‘za tutmaslikka ruhsat berilgan musofir kimligini bilib olishimiz kerak. Ro‘za tutmaslikka ruhsat berilgan musofir deb safar masofasina (taqriban 90 km) 15 kundan kam muddatga borgan odamga aytiladi. Urfimizda chet davlatlarga 15 kundan uzoq muddatga biror ish yuzasidan borgan odamlarni ham musofir deyiladi. Ammo bunday kishilar shariy e’tibordan musofir hisoblanmaydi. Ular namozni qasr qilish va ro‘zani keyinroq tutib berish kabi hukmlar joriy qilinadigan musofir hisoblanmaydi.

Dinimizda haqiqiy ma’nodagi musofir kishilarga safarda yurgan paytlarida ularga ro‘za tutmaslikka ruxsat berilgan. Qur’oni karimda  shunday marhamat qilgan:

أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ .... (184)

“Sanoqli kunlar. Bas, sizlardan kimki bemor yoki safarda bo‘lsa, sanog‘i boshqa kunlardandir. Madori yetmaydiganlar zimmasida bir miskin kimsaning (bir kunlik) taomi fidyadir...” (Baqara surasi, 184-oyat).

Safardagi kishiga ro‘zasi zarar qilmasa, ro‘za tutgani afzal. Lekin ro‘za tutmasa ham uzrli hisoblanadi, gunohkor bo‘lmaydi. Ramazondan keyin imkon bo‘lishi bilan qolib ketgan kunlarning ro‘zasini bir kuniga bir kun qazosini tutib beradi.

2. Musofir kishi subh vaqtida ro‘zani niyat qilib so‘ng biror sabab bilan yoki sababsiz ro‘zasini ochib yuborsa, qazosini tutishi shart bo‘ladi ammo kafforat vojib bo‘lmaydi.

Bu haqida mazhabimizdagi mashhur fatvo kitoblaridan biri “Fatavoi hindiya” kitobida shunday deyilgan.

فَالْأَصْلُ عِنْدَنَا أَنَّهُ إذَا صَارَ فِي آخِرِ النَّهَارِ عَلَى صِفَةٍ لَوْ كَانَ عَلَيْهَا فِي أَوَّلِ الْيَوْمِ يُبَاحُ لَهُ الْفِطْرُ تَسْقُطُ عَنْهُ الْكَفَّارَةُ كَذَا فِي فَتَاوَى قَاضِي خَانْ 

"Bu borada bizning nazdimizdagi asl qoida shuki, (ro‘zador) kishi kunning oxirga qismida ro‘za tutmaslikni muboh qiladigan holatda bo‘lsa, undan kafforat soqit bo‘ladi". Ya’ni, ro‘zador kishi kunning oxirgi qismida ro‘za tutmaslikni muboh qiladigan musofirlik yoki bemorlik holatida bo‘lsa va shu holatda ro‘zasini ochib yuborsa, unga kafforat vojib bo‘lmaydi.

Shunday ekan musofir kishi ro‘za tutib so‘ng biror uzr bilan yoki uzrsiz ro‘zasini ochib yuborsa, qazosi vojib bo‘ladi, kafforat vojib bo‘lmaydi. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi.