Bismillahir Rohmanir Rohim. Tayammum arabcha so'z bo'lib, “qasd qilish”, degan ma'noni bildiradi. Shariatimizda esa poklik hosil qilish uchun pok er jinsini qasd qilish (ya'ni, юzga va qo'lga surtish)dir. Pok er jinsi deganda - tuproq, qum, tosh va shu kabilar tushuniladi. Tayammum tahoratning ham, g'uslning ham o'rniga o'tadi. Alloh taolo aytadi:

فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا

ya'ni: “...(lekin) suv topmasangiz, pok tuproqqa tayammum qiling...” (Moida surasi, 6-oyat)

Quyidagi hadis ham vorid bo'lgan: “Suv topa olmasang, hatto o'n yilgacha bo'lsa ham, tayammum senga etarli bo'ladi” (Imom Abu Dovud Abu Zardan, Imom Termiziy, Imom Nasoiy rivoyati).

Tayammum qilish joiz bo'lishi uchun odam suv ishlatishdan ojiz bo'lishi kerak. Suvdan ojiz bo'lish turlicha bo'lishi mumkin:

• Suv ≈2 km.dan uzoqda bo'lishi;
• suv ishlatsa kasal bo'lishi yoki kasallik ziyoda bo'lishi;
• юvinsa suv yoki havoning sovuqligidan zarar ko'rishi aniq bo'lsa;
• suv oldida dushman bo'lsa;
• tahorat qilsa ichimlik suvisiz qoladigan bo'lsa;
• Quduq kabi joydan suv olishga kerakli vositalar bo'lmasa.

Tayammmum quyidagicha qilinadi:

• dastlab tahoratsizlikni ketkazishni niyat qilib, pok tuproqni qasd qiladi;
• keyin ikki qo'lini pok tuproqqa uradi, yopishib qolgan tuproqni qoqib, qo'llarini юziga surtadi;
• keyin yana qo'llarini tuproqqa uradi va chap qo'l kaftining ichi bilan o'ng qo'lini tirsaklari bilan mash qiladi, o'ng qo'l kaftining ichi bilan chap qo'lini tirsaklari bilan mash qiladi. Bunda qo'llarning hamma joyini mash qilish shart; Tayammumni namoz vaqti kirishidan oldin qilsa ham bo'ladi. Suv topilguncha, bitta tayammum bilan xohlagancha namoz o'qish mumkin.

Tayammumni tahoratni buzuvchi narsalar buzadi (53-savolga qarang).

Suv topishidan umidi bo'lgan kishi namozni oxirgi vaqtigacha kechiktirib turishi mustahab hisoblanadi (“Al-Muxtor”, “Al-ixtiyor”). Vallohu a'lam.